PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN LỢI NGƯỜI TIÊU DÙNG TRONG DỊCH VỤ LOGISTICS, TỪ THỰC TIỄN TẠI VIỆT NAM

Tóm tắt

Trong bối cảnh kinh tế số và thương mại điện tử phát triển mạnh, dịch vụ logistics không còn đơn thuần là hoạt động vận tải mà đã trở thành yếu tố quyết định hiệu quả của các giao dịch. Đề án “Pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịch vụ logistics từ thực tiễn Việt Nam” được thực hiện nhằm xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn về bảo vệ người tiêu dùng – bên yếu thế trong chuỗi cung ứng, đặc biệt ở giai đoạn giao hàng chặng cuối. Về lý luận, đề án xác định quan hệ giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp logistics là hợp đồng hỗn hợp, mang tính hợp đồng gia nhập và có yếu tố vì lợi ích của bên thứ ba. Đặc trưng nổi bật là sự bất đối xứng về thông tin và khả năng kiểm soát, khiến người tiêu dùng gặp bất lợi trong việc bảo vệ quyền lợi, từ đó đặt ra yêu cầu phải có cơ chế pháp lý can thiệp hiệu quả. Về thực tiễn, nghiên cứu chỉ ra những xung đột giữa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và các luật chuyên ngành như Luật Bưu chính 2010. Đáng chú ý là sự mâu thuẫn giữa nguyên tắc bồi thường thiệt hại thực tế và cơ chế bồi thường định mức, tạo kẽ hở để doanh nghiệp né tránh trách nhiệm. Đồng thời, các hiện tượng như mất mát, tráo đổi hàng hóa, giao hàng không đúng thực tế và lộ lọt dữ liệu cá nhân cho thấy những hạn chế trong cơ chế quản lý và trách nhiệm của các chủ thể liên quan. Trên cơ sở đó, đề án đề xuất hoàn thiện pháp luật theo hướng lấy người tiêu dùng làm trung tâm, tăng cường minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp. Các giải pháp gồm thiết lập cơ chế trách nhiệm một đầu mối, quy định tiêu chuẩn về minh bạch thông tin và bảo vệ dữ liệu, phát triển hệ thống giải quyết tranh chấp trực tuyến và áp dụng bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc. Những đề xuất này góp phần xây dựng môi trường logistics minh bạch, an toàn và bền vững tại Việt Nam.